Chirurgische behandeling van Maagkanker / Maagzweer

Inleiding

Deze folder geeft u algemene informatie over de chirurgische behandeling van maagkanker / een maagzweer. Het is goed u te realiseren dat voor u persoonlijk de situatie anders kan zijn dan beschreven. Aangezien het diagnostische traject overeenkomsten vertoont en een maagkanker meestal wordt ontdekt naar aanleiding van een kijkonderzoek in de maag bij het aanvankelijk vermoeden van een maagzweer, alsmede het gegeven dat veel facetten van de operatieve behandeling overeenkomen worden beide aandoeningen in deze brochure behandeld. waar nodig wordt het onderscheid aangegeven. Beeldverslag van een maagoperatie (maagkanker).

Ligging en functie van de maag

De maag ligt boven in de buik (zie tekening). Na het doorslikken komt het voedsel via de slokdarm in de maag. In lege toestand is de maag een "slappe zak" die fors kan uitrekken. Het voedsel wordt hier enige tijd bewaard en er wordt een eerste begin gemaakt met de voedselvertering. Hierbij wordt het bewerkt met oa. maagzuur.De maag geeft zijn inhoud vervolgens via een sluitspier (de pylorus) in telkens kleine porties door aan de twaalfvingerige darm (het duodenum), waarna het wordt doorgestuwd naar de dunne en vervolgens dikke darm.


Diagnose en onderzoek

Sinds de beschikbaarheid van medicijnen voor de behandeling van maagzweren zijn operaties voor maagzweren bijna nooit meer nodig, tenzij er sprake is van een complicatie (forse maagbloeding welke middels kijkonderzoek van de maag niet te stelpen is) of een maagzweer welke niet/onvoldoende reageert op medicamenteuze therapie. Daarnaast zijn echter aandoeningen, die het best behandeld kunnen worden met een maagoperatie. Dat kunnen goedaardige, maar ook kwaadaardig aandoeningen zijn.

Om tot een maagoperatie te besluiten moeten eerst de nodige onderzoeken plaatsvinden. Het doel van deze onderzoeken is te weten te komen waar de aandoening precies zit, wat de aard en de eventuele uitbreiding is. Zo zal er meestal een gastroscopie (= kijkonderzoek van de maag) worden verricht. Hierbij wordt met een endoscoop (flexibel slangvormig instrument) in uw maag gekeken. Ook kan er een rŲntgenfoto met contrast (maagfoto) van de maag worden gemaakt. Indien er sprake is van maagkanker kan het tevens zinvol zijn om een Echografie en/of CT-scan van de buik te maken om de uitgebreidheid van de tumor ten opzichte van omliggende organen te onderzoeken alsook de aanwezigheid van eventuele uitzaaiingen (= metastasen) b.v in de lever.

Een foto zoals links getoond wordt gemaakt mbv een CT-scan waarbij dwars-doorsnede-opnames van het lichaam worden gemaakt ("plakjes" waarbij je ahw van onderaf tegen het lichaam kijkt: Links op de foto is Rechts in de patient).

Op deze foto (CT-scan) ziet u een dwars-doorsnede door de bovenbuik: aan de rugzijde (onder op de foto) een wervel met aan weerszijden de nieren en voor de wervel de aorta (grote buikslagader)(witte bol).

De maag is in dit geval fors uitgezet en gevuld met voedselresten die niet verder kunnen omdat een tumor (T) thv de maaguitgang de doorgang belemmerd.


Daarnaast zal er nog meer onderzoek nodig zijn (longfoto, hartfilmpje, bloedonderzoek) om te kijken hoe uw algemene conditie is, of u redelijkerwijs veilig de operatie kunt doorstaan. Afhankelijk van uw voorgeschiedenis/leeftijd zullen andere specialisten, waar u meestal al bekend bent, wordt geconsulteerd met de vraag of voorafgaand aan de ingreep nog extra maatregelen nodig zijn voordat u de ingreep onder narcose ondergaat.

N.B.: Bij een noodzakelijke spoedoperatie is er meestal geen tijd meer voor nader onderzoek of wordt het onderzoek tot het hoogst noodzakelijke beperkt in verband met tijdgebrek.

De operatie

Voor een maagoperatie moet u worden opgenomen in het ziekenhuis. De operatie vindt plaats onder algehele anesthesie (narcose). De anesthesist geeft u hierover nadere informatie.

Bij de operatie wordt een snede gemaakt vanaf het borstbeen tot meestal net onder de navel. (Beeldverslag)

Operaties bij goedaardige aandoeningen:

Er zijn verschillende technieken afhankelijk van de soort aandoening:

Therapieresistente maagzweren (zelden): Selectief doorsnijden van bepaalde zenuwvertakkingen (aftakkingen van de Nervus (=zenuw) Vagus) (Selectieve Vagotomie) naar de maag welke de maag aanzetten tot het produceren van maagzuur; Er wordt daardoor minder maagzuur geproduceerd, waardoor een maagzweer kan genezen.

Obstruerende maagzweren (maagvernauwend): Sommige maagzweren hebben door een jarenlang bestaan de maag dermate verlittekend dat de voortsuwingsfunctie van de maag wordt belemmed. Ook dan kan het nodig zijn een deel van de maag weg te nemen: het deel van de maag weggehaald, waar het zuur wordt geproduceerd.

Bij een goedaardige tumor in de maag (bv leiomyoom = uitgaand van het spierweefsel van de maag) kan meestal worden volstaan met het uitsnijden van het gezwel al of niet gecompleteerd met een verwijdering van een gedeelte van de maag.

Bij een maagbloeding kan een spoedoperatie noodzakelijk zijn, waarbij de maag wordt geopend om de bloeding op te zoeken en vervolgens te stelpen. Wanneer er een spoedoperatie nodig is wegens een maagperforatie (een gat in de maag als gevolg van een maagzweer), dan zal het gat worden gesloten. In beide gevallen zal de arts voor of tijdens deze spoedoperatie besluiten hoe de maagaandoening verder behandeld moet worden: of met medicijnen, of met het direct uitvoeren van een van de bovengenoemde operaties. Meestal zal eerst een medicijnbehandeling worden gestart waarna het nog maar zelden nodig zal zijn een (geplande) operatieve ingreep te verrichten.

Operaties bij kwaadaardige aandoeningen:

Is er sprake van een kwaadaardige maagaandoening, dan kan het nodig zijn om de maag geheel of gedeeltelijk weg te nemen. Behalve de gehele maag of een deel ervan, kunnen ook weefsels in de omgeving van de maag worden meegenomen (soms deel van de slokdarm, de milt, deel van de alvleesklier, een deel van het buikvetschort of de omgevende lymfeklieren). Zo'n uitgebreide operatie kan nodig zijn om eventuele uitzaaiingen rondom de maag ook weg te nemen.

Het komt helaas nog al eens voor dat het echter onmogelijk is om een deel of de gehele maag te verwijderen omdat ze volledig is vergroeid door door woekering van de kanker naar omliggende organen en/of bloedvaten die niet kunnen worden weggehaald. Bestaat er daarbij dan ook nog een passagebelemmering voor het voedsel door het gezwel, dan wordt er zo mogelijk een nieuwe verbinding gemaakt tussen de maag en de dunne darm: zgn omleidingsoperatie naar de dunne darm (gastro-enterostomie).

Verbetering van de prognose door behandeling met chemotherapie

De prognose voor patiŽnten met maagkanker is, net zoals voor andere kwaadaardige aandoeningen, afhankelijk van de uitgebreidheid van de ziekte op het moment dat de diagnose wordt gesteld (i.e. het ďstadiumĒ van de aandoening).

Maagkanker die zich beperkt tot het oppervlakkige slijmvlies van de maag heeft een relatief gunstige prognose: het percentage patiŽnten dat na 5 jaar nog in leven is ligt tussen de 70 Ė 95%. Zodra echter de tumor dieper in de maagwand is doorgegroeid, wat bij veel patiŽnten reeds het geval is, bestaat een grotere kans op uitzaaiingen naar de lymfeklieren en verslechtert de kans op overleving aanzienlijk: de kans op overleving na 5 jaar daalt naar de 20-30%.

Alhoewel uitgebreidere vormen van chirurgie, waarbij zeer veel lymfeklieren rondom de maag worden weggehaald in Japanse studies een verbetering van de prognose laten zien kon dat in de Westerse patiŽnten tot op heden niet onomstotelijk worden aangetoond. Om te trachten de prognose te verbeteren zijn al vele studies gedaan naar het effect van chemotherapie. Naar recent blijkt levert het toedienen van chemotherapie voorafgaand aan de operatie bij patiŽnten met een dieper doorgegroeide maagkanker (in de spierlagen van de maagwand) mogelijks een verbetering van de prognose op, zoals beschreven in het gezaghebbende medische tijdschrift The New England Journal of Medicine (NEJM 2006;355:pag 11-20). Dit laatste in tegenstelling tot de toediening van chemotherapie na de operatie. Mede naar aanleiding van deze studie worden ook in Nederland op dit moment studies opgezet om dit positieve effect van chemotherapie voorafgaand aan de ingreep uit te zoeken. Uw chirurg kan u hier verder over informeren. De stand van zaken is op dit moment echter zo dat pre-operatieve chemotherapie nog niet tot de standaardbehandeling behoort. Er zijn namelijk ook forse bijwerkingen.

Mogelijke complicaties

Geen enkele operatie is zonder risico's. Zo zijn ook bij maagoperaties de normale risico's op complicaties aanwezig, zoals nabloeding, wondinfectie, trombose of longontsteking. Bij een nabloeding kan met spoed een nieuwe operatie nodig zijn. Bij een wondinfectie wordt de huid van de wond geopend om de pus naar te verwijderen en duurt de genezing langer dan normaal en het kan zijn dat uw ziekenhuisverblijf verlengd wordt.

Een vervelende complicatie is als er een lek ontstaat in een anastomose: "naadlekkage". Hierdoor ontstaat een ontsteking in het operatiegebied. Vaak kan de ontsteking van buiten af onder rŲntgenbegeleiding gedraineerd worden. Maar soms is er toch een nieuwe operatie nodig, waarbij via een snee in de buikwand het ontstekingsvocht naar buiten kan lopen. De voedsel inname kan dan enige tijd niet meer langs de gewone weg plaatsvinden. Er zal tijdelijk kunstmatig gevoed moeten worden via het slangetje rechtstreeks in de dunne darm of via een infuus.

Na de operatie

Direct na de operatie bent u door een aantal slangen verbonden met apparaten. Dat kunnen zijn:

Afhankelijk van uw herstel na de operatie worden al deze hulpmiddelen verwijderd.

Gesprek met uw chirurg over de uitslag van het weefselonderzoek:

Wanneer de maag of een deel ervan is weggehaald, zal na ongeveer een a anaderhalve week de uitslag van het weefselonderzoek bekend zijn. Als u de aanwezigheid van een familielid bij het vernemen van de uitslag op prijsstelt, is het verstandig dat van tevoren met uw arts te bespreken. De uitslag van het weefselonderzoek zegt iets over de aard van de aandoening en de uitgebreidheid ervan. Uw chirurg kan aan de hand van de uitslag een grove inschatting maken van de kans op terugkomst van de ziekte, cq. uw levensverwachting. Het houdt echter niet in dat aan de hand daarvan uw vooruitzichten precies kunnen worden voorspeld.

Ontslag uit het ziekenhuis

Als alles goed gaat kunt u in het algemeen binnen tien tot veertien dagen na de operatie het ziekenhuis verlaten. Bij ontslag krijgt u een afspraak mee voor de poliklinische controle. Hoelang u poliklinisch moet worden gecontroleerd, hangt natuurlijk samen met de aard van uw ziekte.

Als u weer thuis bent

Na een maagoperatie kan de spijsvertering soms wat anders verlopen dan voor de operatie. Het kan zijn, dat u bijvoorbeeld melkproducten minder goed verdraagt of dat -na een grote maagresectie- het resterende deel van de maag geen grote maaltijden meer kan verdragen. Soms zult u dus uw "oude" eetgewoonten wat moeten aanpassen. Als dat problemen geeft, kan een diŽtiste u adviseren.

Wanneer bij een operatie het grootste deel van de maag of de gehele maag is weggenomen, is soms periodiek vitaminetoediening (oa, Vit B12) noodzakelijk. Dit gebeurt met injecties.

Wanneer u weer helemaal van de operatie hersteld zal zijn, is moeilijk aan te geven. Dat zal afhangen van de grootte van de operatie, de aard van de maagaandoening en hoe u zich op dat moment voelt.

Vragen

Heeft u nog vragen, stel ze gerust aan uw behandelend arts of huisarts.

Bij dringende vragen of problemen vůůr uw behandeling kunt u zich het beste wenden tot de afdeling waar de behandeling plaats moet vinden. Wanneer zich thuis na de operatie problemen voordoen, neem dan contact op met de huisarts of het ziekenhuis.

Tot slot

Bent u van mening dat bepaalde informatie ontbreekt of onduidelijk is, dan vernemen wij dat graag van u.

Bron

Bij het opstellen van deze brochure werd gebruik gemaakt van tekst uit de patientenfolder zoals opgesteld onder auspiciŽn van de Nederlandse Vereniging voor Heelkunde, uitgebreid met meerdere illustraties en tekst, en aangepast adoor de webmaster van deze website.

Datum laatste wijziging: 13-10-2007.

Terug naar boven