Chirurgische behandeling: Verwijderen Schildwachtklier
(Sentinel node)
Inleiding
Van diverse tumoren (e.g. borstkanker, het melanoom ofwel huidkanker) is het bekend dat eventuele uitzaaiingen zich in eerste instantie voornamelijk via het lymfevocht verspreiden. De lymfebanen eindigen in lymfeklieren. Lymfeklieren bevinden zich op allerlei plaatsen in uw lichaam en spelen een rol in de afweer. U heeft er vele honderden. Het zijn als het ware een soort "koffiefilters" van het lymfevocht. Het gefilterde lymfevocht stroomt door een heel netwerk van geschakelde lymfeklieren en komt uiteindelijk via de grote aderen in de hals in de bloedsomloop terug.
Bij de chirurgische behandelingen van sommige vormen van kanker kan het van belang zijn om te weten of er uitzaaiingen zijn in de lymfeklieren in de oksel of de lies nabij de tumor. Dit laatste is van belang voor de prognose, de eventuele noodzaak voor aanvullende behandeling (bv. chemotherapie) als ook de aard van de chirurgische behandeling.
In geval van een melanoom of borstkanker kan voor de operatie aan de hand van een cytologische punctie worden vastgesteld of er reeds uitzaaiingen in lymfeklieren aanwezig zijn. (NB: een punctie waarbij geen uitzaaiing wordt gevonden biedt in dit geval geen absolute zekerheid aangezien microscopisch kleine uitzaaiingen soms kunnen worden gemist). De indicatie voor een punctie wordt gesteld door de aanwezigheid van sterk vergrote lymfeklieren die worden gevoeld (palpatie) of aangetoond middels een echografie.
Wanneer er uitzaaiingen in een of meerdere lymfeklieren zijn aangetoond wordt er een zogenaamd lymfekliertoilet uitgevoerd, waarbij alle lymfeklieren in die oksel of lies worden weggehaald. Maar wanneer er een lymfekliertoilet wordt uitgevoerd terwijl er geen verdenking op uitzaaiingen bestaat, dan komt het regelmatig voor dat na onderzoek van al die lymfklieren er inderdaad geen uitzaaiingen in de lymfeklieren blijken te zijn. Achteraf blijkt het weghalen van alle lymfeklieren dan dus een overbodige ingreep te zijn geweest. Dat is jammer, want het verwijderen van de lymfeklieren kan aanleiding geven tot klachten, zoals:
- een verhoogde gevoeligheid voor infecties aan de arm of het been aan de geopereerde zijde,
- pijnklachten in de schouder of de lies bij beweging
- soms het ontstaan van een dikkere arm of been aan de geopereerde zijde (lymfoedeem)
Daarom is gezocht naar een methode om het onnodig verwijderen van de lymfeklieren te voorkomen en toch dezelfde informatie te krijgen over de aan- of afwezigheid van uitzaaiingen hierin.
Wat is een sentinelnode?
Sentinel node betekent letterlijk schildwachtklier. Het onderzoek en de behandeling die u binnenkort zult ondergaan, dient om de eerst-drainerende lymfeklier op te sporen, die in verbinding staat met een kwaadaardig gezwel.
Als deze schildwachtklier geen uitzaaiing bevat, kan voorkomen worden dat meerdere plaatselijke lymfeklieren onnodig worden verwijderd.
Hoe verloopt het onderzoek?
Het onderzoek gaat direct vooraf aan de operatie die u dient te ondergaan. Indien er sprake is van borstkanker wordt het onderzoek op de middag voorafgaand aan de operatie gestart. In geval van een melanoom wordt het onderzoek op de dag van de operatie onmiddellijk hieraan voorafgaand gestart.
Op de dag van opname die aan de operatie voorafgaat, wordt u door een verpleegkundige op uw kamer geïnstalleerd.
In de loop van deze dag wordt u door een verpleegkundige naar de afdeling Nucleaire Diagnostiek gebracht. Op deze afdeling krijgt u een zeer geringe hoeveelheid radio-actieve stof ingespoten.
De radio-actieve stof kent geen bijwerkingen en is niet schadelijk voor u of uw omgeving. Maar indien u zwanger bent of denkt te zijn, of wanneer u borstvoeding geeft, dient u dit wel vooraf bij uw chirurg te melden.
Door de radioloog (arts) wordt rondom de tumor een zeer geringe hoeveelheid radio-actieve stof geïnjecteerd. Deze stof zal zich verspreiden via de lymfe-banen.
Als u terug bent op de afdeling, is het van belang dat u de plaats van de inspuiting goed warm houdt. Tevens dient u deze plaats regelmatig te masseren, zodat de radio-actieve stof zich nog beter verspreidt.
Op de ochtend van de operatie worden op de afdeling Nucleaire Diagnostiek een aantal foto's gemaakt van het gebied rondom de tumor en van de bijbehorende lymfeklieren. Met behulp van de speciale camera probeert men de schildwachtklier op te zoeken en markeert men de plaats van deze klier met behulp van een stift op de huid.
Tijdens de operatie krijgt u een blauwe kleurstof ingespoten in de huid bij de tumor. Deze kleurstof volgt de zelfde route als de radio-actieve stof en wordt dus gebruikt als extra controle om de schildwachtklier op te sporen.
Het is mogelijk dat de huid ter plekke voor altijd iets blauwer blijft (blauwe zweem). Ook kan het zijn dat op de dag van de operatie uw gezicht grauw van kleur is ten gevolge van de blauwe vloeistof. Tevens kan het zijn dat op de dag van de operatie en de eerste dag hierna uw urine en uw ontlasting groen van kleur zijn. Dit is dus allemaal van tijdelijke aard.
Wat gebeurt er als de schildwachtklier gevonden is?
De schildwachtklier wordt door de chirurg opgespoord door middel van een kleine operatie in de oksel en/of liezen. Na een week is de uitslag van het weefselonderzoek bekend en volgt zonodig aanvullende behandeling.
Uw chirurg zal u hierover informeren, en geeft deze informatie toegespitst op uw persoonlijke situatie.
Heeft u nog vragen?
Deze folder is niet bedoeld als vervanging van mondelinge informatie, maar als aanvulling daarop. Hierdoor kunt u alles thuis nog eens rustig nalezen. Heeft u nog vragen over het onderzoek, neemt u dan contact op met de polikliniek Chirurgie van uw ziekenhuis. Met medische vragen kunt u terecht bij uw behandelend specialist.
Bron
Bij het opstellen van deze brochure werd gebruik gemaakt van tekst uit de patientenfolder zoals opgesteld onder auspiciën van de Nederlandse Vereniging voor Heelkunde, uitgebreid met meerdere illustraties en/of tekst, en aangepast door de webmaster van deze website.
Datum laatste wijziging: 27-02-2007.