Speekselklieroperatie
Wat is een speekselklieroperatie?
Deze folder geeft u een globaal overzicht over operaties aan de speekselklieren. Bij het lezen van deze folder is het goed om u te realiseren dat bij het vaststellen van de aandoening de situatie bij iedereen weer anders is.
Behalve zeer veel kleine speekselklieren, die in de mond liggen, bestaat er een viertal grotere, die buiten de mond zijn gelegen. Het grootste deel van de speekselvloed wordt gemaakt door de vier grotere speekselklieren, die dus buiten de mond liggen. Onder beide kaakranden ligt een glandula (klier) submandibularis (onderkaaks). Aan beide zijden voor het oor ligt een grote speekselklier, de glandula parotis (naast het oor). Deze laatste speekselklier bestaat uit twee delen: een opppervlakkig deel en een diepgelegen deel. Tussen deze twee delen in verloopt een bijzonder belangrijke zenuw, de nervus (zenuw) facialis (aangezicht). Deze zenuw zorgt onder andere voor het sluiten van de lippen en het optrekken van de mond (lachen) en voor het sluiten van de oogleden.
Via een dunne buis wordt het speeksel uit deze klieren naar de mond gevoerd. Speeksel bevochtigt ingenomen voedsel en door het kauwen worden de enzymen (stoffen nodig voor de spijsvertering) uit het speeksel door het voedsel gemengd. Dit is de eerste stap uit het spijsverteringsproces.
In de speekselklieren kunnen ontstekingen of gezwellen ontstaan. In de afvoerbuizen naar de mond kunnen stenen voorkomen die de afvoer belemmeren en ook aanleiding kunnen geven tot ontstekingen. Speekselklieren zijn erg afhankelijk van voldoende vocht in het lichaam. U ervaart een tekort aan vocht al snel door het optreden van een droge mond.
Wat zijn de klachten bij speekselklierafwijkingen?
- Speekselstenen
Indien een speekselsteen één van de afvoerbuizen afsluit geeft dit pijnklachten doordat het speeksel niet kan wegvloeien naar de mond. Dit treedt op bij eten en/of drinken, met name bij stoffen die de speekselproductie sterk stimuleren zoals zure snoepjes, zure drank en dergelijke. Door de slechte afvloed ontstaan in de loop van dagen/weken tevens ontstekingsverschijnselen. De pijn is dan meer constant aanwezig. Soms wordt dit gekenmerkt doordat pus uit de afvoergang in de mond komt, wat een vieze smaak geeft. - Verdroging
Ook zonder problemen met de afvoer kunnen ontstekingen ontstaan, met name als de speekselklieren langdurig niet geprikkeld worden tot het afgeven van speekselvocht. Dit wordt nog wel eens gezien bij oudere mensen die onvoldoende vocht innemen. - Gezwel
De meest bekende zwelling van de kaakspeekselklier is de zwelling die bij de bof optreed.
Een gezwel in een speekselklier wordt opgemerkt doordat men een bobbel onder één van de kaakranden ontstaat dan wel op de wang voor of vlak onder het oor. Soms gaat bij de grote speekselklier het oorlelletje wat naar buiten staan. Over het algemeen geeft dit geen pijnklachten. Het gaat meestal om een goedaardig gezwel, kwaadaardige gezwellen van de speekselklieren zijn zeldzaam.
Welke onderzoeken zijn mogelijk?
- Lichamelijk onderzoek
Zowel een ontsteking als een gezwel is bij het lichamelijk onderzoek door een arts goed vast te stellen. Vaak kan een eventuele aanwezige steen in een afvoerbuis aan de binnenzijde van de wang worden gevoeld. - Aanvullend onderzoek
- Echo
Dit is een eenvoudig, pijnloos onderzoek met geluidsgolven, waarbij kan worden uitgemaakt of er speekselstenen zijn en waar zich die bevinden. In geval van een gezwel kan worden gezien hoe dit gezwel ten opzichte van de speekselklier ligt. - Punctie
Met een naald wordt uit het weefsel een heel klein monstertje genomen, dat onder de microscoop wordt bekeken. Meestal kan hiermee al worden uitgemaakt om wat voor gezwel het gaat. - Sialografie
Bij twijfel aan de juiste diagnose bestaat er in een enkel geval een indicatie (= reden) om een sialografie te maken. Dit is een röntgenonderzoek, waarbij contrastvloeistof in de speekselkliergang wordt gespoten. - CT-scan (Computer Tomografisch onderzoek)
Hierbij worden de gemaakte röntgenfoto's met een computer tot een speciaal beeld omgezet. In een aantal gevallen is het gewenst via deze methode aanvullende informatie te verzamelen. - MRI scan
Hierbij worden vergelijkbare foto's gemaakt als bij een CT-scan. Er worden echter geen röntgenstralen gebruikt. Bovendien leent deze techniek zich beter om zgn. "weke delen" af te beelden.
- Echo
Wat zijn de behandelmogelijkheden?
Soms worden met zuigen op zuurtjes of door spoelen met citroenzuur de speekselklieren extra gestimuleerd, zodat steentjes of ontstekingen uitgedreven kunnen worden. Een operatie is noodzakelijk als dit niet lukt, een ontsteking met antibiotische behandelingen niet het gewenste resultaat oplevert of als er sprake is van een gezwel.
De operatie
Via de dagbehandeling of een korte opname wordt de operatie uitgevoerd. Er is geen speciale voorbereiding nodig.
Onderkaak speekselklier
Via een kleine snede (5 cm) onderlangs de kaakrand, wordt de gehele klier met zijn afvoergang verwijderd. Vlak langs deze klier loopt een gevoelszenuwtak voor de onderkaak. In een enkel geval is het gevoel na de operatie tijdelijk wat verminderd.
Grote speekselklier
De snede voor deze operatie verloopt voorlangs het oor recht naar beneden, buigt onder het oorlelletje af naar achteren en loopt dan onder de kaakrand nog 5 cm door. Deze snede geeft cosmetisch het fraaiste resultaat.
Oppervlakkige parotidectomie
Oppervlakkige parotidectomie is een verwijdering van het oppervlakkige deel van de klier. Dit is de meest voorkomende operatie, die wordt gedaan als er sprake is van een goedaardig gezwel of een chronisch ontstekingsprobleem. Hierbij wordt het oppervlakkige deel van de klier vrijgemaakt van alle takken van de aangezichtszenuw, en in zijn geheel verwijderd. Dit is zeer nauwkeurig werk, omdat de zenuwtakjes klein zijn en direct tegen het te verwijderen klierweefsel aanliggen. Er wordt vaak een drain (slangetje) achtergelaten, zodat zich geen bloed onder de huid kan ophopen.
Totale parotidectomie
Totale parotidectomie is een verwijdering van de gehele klier. Meestal wordt deze operatie uitgevoerd in verband met een kwaadaardig gezwel.
Mogelijke complicaties van de operatieve behandeling
Geen enkele ingreep is vrij van de kans op complicaties. Zo zijn er ook bij operaties aan speekselklieren de normale risico's op complicaties van een operatie, zoals nabloeding, wondinfectie.
Daarnaast zijn er specifieke complicaties mogelijk, zoals:
Zenuwbeschadiging
Met name bij de grote speekselklier bestaat het gevaar van beschadiging van één of meer van de takken van de aangezichtszenuw. Over het algemeen ontstaat dan een tijdelijke (meestal gedeeltelijke) uitval van één of meer aangezichtsspieren. Het kan zijn dat het ooglid niet meer goed sluit en/of dat de mondhoek hangt. Als het ooglid niet goed meer sluit, zal dit 's nachts met een plakbandje moeten worden dichtgehouden, omdat het hoornvlies anders beschadigt. Bij uitval van mondspieren is vooral het drinken moeilijk, omdat de lippen aan één kant niet goed meer sluiten. Bij (glim)lachen blijft de mondhoek hangen. Het gaat gelukkig bijna altijd om een tijdelijke uitval, de zenuwtak wordt zelden doorgesneden. Als dit laatste wel is gebeurd, dan wordt u dat door uw chirurg na de operatie verteld.
In het geval van een volledige speekselklier verwijdering in verband met een kwaadaardig gezwel is het niet zelden noodzakelijk de zenuw (deels) te verwijderen! Soms kan al direct een zenuwtransplantaat worden ingehecht, in andere gevallen kan eventueel in een later stadium een hersteloperatie geprobeerd worden.
In veel gevallen vermindert (soms tijdelijk) het gevoel in het oorlelletje.
Syndroom van Frey
Dit syndroom komt nog wel eens voor, meestal enige tijd na de operatie. Tijdens of na het eten treedt er transpiratie op in het gebied voor het oor. De oorzaak van dit verschijnsel is niet duidelijk. Het is soms een hinderlijk verschijnsel maar het kan geen kwaad. Er zijn crèmes die nog wel eens kunnen helpen, maar helaas is er niet altijd een bevredigende behandeling mogelijk.
Na de operatie
De dag na de operatie wordt het draintje verwijderd. Afhankelijk van de operatie kunt u de eerste tot derde dag weer naar huis. Tegen de pijn is over het algemeen een eenvoudige pijnstiller voldoende (bijvoorbeeld paracetamol). De dag na de operatie mag u ook weer douchen en eenmaal thuis zijn er geen bepaalde voorschriften. U krijgt een afspraak voor poliklinische controle.
Indien zenuwen niet volledig meer functioneren dan duurt het lang (soms zes maanden) voordat het herstel volledig is. Het gemis van één of twee grote speekselklieren blijkt geen problemen op te leveren.
Het meest voorkomende goedaardige gezwel, het zogenaamde menggezwel, neigt tot terugkeer (recidief). Dit is de reden dat u na een operatie van zo'n gezwel meestal minimaal één jaar onder controle blijft.
Indien zich nog problemen voordoen als u weer thuis bent, dan wordt u verzocht contact op te nemen met uw huisarts of uw behandelend specialist.
Heeft u nog vragen?
Deze brochure is niet bedoeld als vervanging van mondelinge informatie, maar als aanvulling hierop. Hierdoor is het mogelijk om thuis alles nog eens rustig na te lezen.
Heeft u nog vragen, neem dan contact op met de polikliniek chirurgie van uw ziekenhuis.
Bron
Bij het opstellen van deze brochure werd gebruik gemaakt van tekst uit de patientenfolder zoals opgesteld onder auspiciën van de Nederlandse Vereniging voor Heelkunde, uitgebreid met meerdere illustraties en/of tekst, en aangepast door de webmaster van deze website.
Datum laatste wijziging: 27-02-2007.