Beeldverslag: Operatie Dikke darmkanker (Coloncarcinoom)
Inleiding
Deze folder geeft u algemene informatie over diverse soorten operaties aan de dikke darm. Het is goed u te realiseren dat voor u persoonlijk de situatie anders kan zijn dan beschreven.
(het is raadzaam om vooraf de folder "kanker dikke darm" te lezen voor algemene informatie)
Soort operatie
Er zijn veel soorten operaties mogelijk aan de dikke darm; men kan een deel of soms zelfs de hele dikke darm weghalen indien nodig. De chirurg zal met u bespreken welke operatie bij u waarschijnlijk zal worden uitgevoerd. Soms is het nodig bij een dikke darmoperatie een stoma (darmuitgang op de buik) aan te leggen. Dit stoma kan tijdelijk of blijvend zijn. U krijgt hiervoor tevens een afspraak bij de stomaverpleegkundige die u van alle details rond de zorg voor een stoma op de hoogte brengt.(Er is ook een folder: Stoma.)
Voorbereiding voor de operatie.
Voor de operatie wordt de dikke darm meestal leeggemaakt. Dat gebeurt met laxeermiddelen of door de darm volledig te spoelen (lavage). U drinkt hiervoor in dit laatstgenoemde geval enkele liters speciale licht gezouten vloeistof (Klean Prep) en moet dan die dag vaak naar de toilet. De waarde van deze darmschoonmaak staat op dit moment ter discussie en is onderwerp van diverse studies. In diverse ziekenhuizen neigt men er derhalve steeds meer toe om deze voor de patient nogal belastende lavage achterwege te laten bij de gewone open buikoperatie. Daarentegen bij de nieuwere methode waarbij de darm via een kijkoperatie (laparoscopie) wordt verwijderd, wordt meestal wel lavage voorgeschreven omdat de chirurg de darm dan beter en veiliger kan hanteren met de delicate oppaktangetjes welke tijdens deze soort ingreep worden gebruikt. Een darm vol met ontlasting is vaak te zwaar om goed te hanteren met kleine paktangetjes tijdens een kijkoperatie waardoor darmbeschadiging (inscheuren) zou kunnen optreden. Tot slot, als er een ernstige verstopping is of acuut geopereerd moet worden, kan dit leegmaken van de darm niet plaatsvinden.
Bij een operatie aan de dikke darm krijgt u antibiotica om infecties zo veel mogelijk te voorkomen.
Voor een darmoperatie wordt de beharing van de buik en ook vaak van de schaamstreek weggeschoren.
De operatie
Voor een operatie aan de dikke darm moet u worden opgenomen en de operatie wordt verricht onder algehele anesthesie ("narcose"), meestal aangevuld met een verdoving via een prik in de rug (ook gebruikt voor post-operatieve pijnbestrijding).
De soort operatie is afhankelijk van de oorzaak van de afwijking en de plaats van de afwijking in de dikke darm. Hoe lang zo'n operatie duurt zal afhangen van de omstandigheden, maar meestal duurt dit 1 a 2 uur. Hieronder staan de meest frequent uitgevoerde dikke darm operaties (colonresecties) schematisch weergegeven inclusief enkele "live"-operatiefoto's.
Nadat het aangedane darmdeel is verwijderd zal men altijd proberen de resterende darmdelen weer met elkaar te verbinden. Een dergelijke verbinding noemt men een anastomose. Van te voren kan de chirurg u wel globaal de te verwachten operatieprocedure uitleggen.
"Open" versus Kijkoperatie (laparoscopisch)
De hieronder getoonde beelden geven enkele verschillende types weer. Het type darmresectie (darmverwijdering) is bij beide ingrepen hetzelfde. Het verschil zit hem in het feit dat dat bij een kijkoperatie de ingreep via kleinere sneetjes plaatsvindt wat de cosmetiek ten goede komt. In hoeverre patienten daadwerkelijk sneller herstellen is op dit moment onderwerp van studie. Niet alle patienten komen in aanmerking voor een kijkoperatie. In onderstaande gevallen kan soms direct worden besloten dat een open operatie technisch makkelijker/ veiliger in dan een ingreep via de kijkmethode:
- u hebt in het verleden al een of meerdere buikoperaties ondergaan (grote kans op bestaande verklevingen)
- u bent reeds bekend met verklevingen in de buik naar aanleiding van een of meerdere ingrepen in het verleden
- zeer grote tumoren die eventueel zelfs vastzitten aan omliggende organen/buikwand
- u moet acuut geopereerd worden ivm een verstopping waarbij de darmen sterk zijn uitgezet (ileus)
Op de tekening links ziet u een schematisch overzicht van de dikke darm met de aanvoerende bloedvaten (rood) en bijbehorende lymfeklieren (blauwe stippen). (Appendix = blinde darm)
De dikke darm wordt door drie grote hoofdslagaders van vers bloed voorzien welke via een uitgebreid vertakt netwerk onderling zijn verbonden. De aders lopen hieraan parallel en voeren het bloed met de opgenomen voedingsstoffen, opgenomen uit het darmkanaal, af naar de lever en verder. Weefselvocht (lymfe) wat niet via de aders terugstroomt vindt zijn weg via de lymfevaten en bijbehorende lymfeklieren ("filters"). Eventuele kankercellen kunnen zowel meestromen met de lymfeklieren (lymfeklieruitzaaiing) alsook via het bloed naar onder andere de lever (leveruitzaaiing).
Bij de verwijdering van een stuk dikke darm worden tegelijkertijd de afvoerende lymfebanen en lymfeklieren, welek parallel met bloedvaten lopen, mee verwijderd voor onder zoek in het weefsellaboratorium.
Verschillende soorten dikke darmoperaties
Ileocoecaal resectie
Bij deze beperkte ingreep wordt het gedeelte verwijderd waar de dunne darm over gaat in de dikke darm. Op de begeleidende foto's ziet u het verwijderde deel wat is opengeknipt; met in dit geval een brede(goedaardige) poliep welke omcirkeld is.
De dunne darm wordt vastgemaakt aan dikke darmdeel "A".
De blauwe pijl geeft de richting aan waarin de darminhoud stroomt.
Rechts-zijdige dikke darmoperatie (Hemicolectomie rechts)
Bij deze operatie wordt de rechter helft van de dikke darm verwijderd. De dunne darm wordt vervolgens zijdelings vastgehecht aan dikke darmdeel "B" (zie tekening rechts)
Op de foto linksboven een overzicht van de ligging van het rechter gedeelte van de dikke darm in de buik (De letters komen overeen met de letters op de tekeningen). Rechtsboven de foto van het verwijderde darmdeel (1= dunne darm; 2= blinde darm; 3: de plaats waar de dikkedarm is doorgesneden (en dichtgeniet met een stapler)).
Na verwijdering van de rechter dikke darmhelft wordt de dunne darm zijdelings aan dikke darmdeel "B" vastgehecht. De blauwe pijl geeft de stroomrichting van de darminhoud weer na herstel.
Resectie overdwars gedeelte dikke darm (Colon transversumresectie)
Het overdwars verlopende deel van rechts naar links (deel "B") wordt verwijderd. De 2 uiteinden thv resp. "A" en "C" worden aan elkaar vastgehecht.
Links-zijdige dikke darmoperatie (Hemicolectomie links)
Het links gelegen gedeelte van de dikke darm (deel "C") wordt verwijderd. Deel "B" wordt aan deel "D" vastgehecht. Uiteraard moet de afstand te kunnen overbruggen beide uiteinden wat verder worden losgemaakt.
Resectie "S-vormig" gedeelte dikke darm (Sigmoidresectie)
Het S-vormige deel (sigmoid) van de dikke darm dat de overgang naar de endeldarm (rectum) vormt wordt weggenomen. Het uiteinde "C" wordt vast gehecht of vastgeniet met een speciale stapler (afhankelijk van de lokale situatie/voorkeur chirurg) aan het rectum ("E"). Om lengte te verkrijgen moet de bocht tussen "B" en "C" (ter hoogte van de milt) meestal worden losgemaakt.
Op de foto links ziet u het S-vormig deel (D) (sigmoid) in de linker onderbuik dat omhoog wordt gehouden (zicht van af rechterkant). Bij de zwarte pijl op de overgang naar de endeldarm (E) bevindt zich een kwaadaardige gezwel (aan de buitenzijde zichtbaar door een insnoering).
Op bovenstaande foto's worden de 2 uiteinden aan de "kopse" kant aan elkaar vastgehecht met een doorlopende hechtingdraad. De pijlen geven de stroomrichting van de darminhoud/ontlasting aan richting endeldarm.
Nabehandeling:Chemotherapie
Indien er bij weefselonderzoek van het verwijderde dikke darmgedeelte uitzaaiingen in de tevens verwijderde lymfeklier(en) wordt(en) aangetoond, zijn die weliswaar verwijderd, maar geeft dat aan dat de kwaadaardige tumor zich reeds aan het uitzaaien was. Hierdoor is de kans dat er zich in de toekomst elders (bv. in de lever) uitzaaiingen voordoen ("terugkomst van de ziekte") groter in vergelijking met wanneer dat niet het geval is. Uit diverse medische onderzoeken is vast komen te staan dat een nabehandeling met chemotherapie in dat geval de kans op terugkomst aanzienlijk kan verkleinen waardoor een verbetering van de prognose. De soort chemotherapie zal worden besproken door de internist-oncoloog. Aangezien er steeds betere medicijnen op de markt komen kan het zijn dat u, indien u daar in aanmerking voor zou komen, een andere medicijncocktail krijgt voorgeschreven dan een patient die jaren geleden voor een gelijkaardige aandoening is behandeld.
Palliatieve behandeling
Als er (voorafgaand aan de operatie) uitzaaiingen in andere organen (bv. lever) is het helaas niet mogelijk om u definitief te kunnen genezen. Verwijdering van uitzaaiingen is hedentendage steeds vaker mogelijk echter hiervoor mag het aantal uitzaaiingen niet te groot en verspreid zijn. Uw chirurg kan met u bespreken of u voor een mogelijke aanvullende operatie aan de lever in aanmerking komt. Desalniettemin kan de primaire tumor in de dikke darm dermate veel klachten (gaan) veroorzaken dat verwijdering zinvol is om de kwaliteit van het resterend leven te verbeteren. Aangezien er in dit geval niet meer sprake kan zijn van een behandeling met als doel "genezing"(curatief) spreekt men in dit geval van een "palliatieve" behandeling.
In uitzonderingsgevallen laat uw conditie een buikoperatie niet toe. In dit geval kan soms het gedeelte waar de tumor de doorgang van ontlasting (gele pijl) belet, worden opgerekt en opengehouden (blauwe pijlen) met een spiraalvormige veer (darmstent: vgl spiraalveertje in een balpen). Zie bijgaande foto.
Mogelijke complicaties.
Geen enkele operatie is zonder risico's. Zo is er ook bij operaties aan de dikke darm de normale kans op complicaties aanwezig, zoals trombose, longontsteking, nabloeding, wondinfectie.
Wondinfecties komen vaker voor dan gewoonlijk en geven aanleiding tot een vertraagde wondgenezing. In bepaalde situaties wordt de huid na een dikke darm operatie soms opengelaten om wondinfecties te voorkomen.
Bij operaties aan de dikke darm kunnen zich ook nog een specifieke complicaties voordoen, namelijk een lekkage van de darmnaad (de anastomose). Vaak moet in geval van zo'n ernstige complicatie een nieuwe operatie volgen, waarbij de anastomose wordt losgemaakt en een (in principe tijdelijk) stoma wordt aangelegd.
Na de operatie
Direct na de operatie bent u door een aantal slangen verbonden met apparaten. Dat kunnen zijn:
- Eén of twee infusen voor vochttoediening.
- Een dun slangetje in uw rug voor pijnbestrijding.
- Een sonde door uw neus, die via de slokdarm in de maag ligt en ervoor zorgt dat het overtollige maagsap wordt afgezogen.
- Een drain in uw buik voor afvoer van eventueel bloed en inwendig wondvocht.
- Een blaascatheter voor afloop van urine.
Al naar gelang uw herstel na de operatie worden al deze hulpmiddelen de een na de ander verwijderd.
In de loop van de dagen na de operatie gaat het drinken geleidelijk aan beter en gaat u via vloeibare voeding weer op vaste voeding over. Daar is geen vast schema voor, maar wordt aan de persoonlijke situatie aangepast. U krijgt de eerste dagen drinken en eten naarmate uw maagdarmstelsel kan verdragen. Men neigt er de laatste tijd toe u sneller wederom normaal te laten eten afhankelijk van uw wens en eetlust.
Na de behandeling
De uitslag van het microscopisch onderzoek van het verwijderde darmweefsel is na ongeveer 1½ week bekend en wordt met u besproken. Als u de aanwezigheid van een familielid bij het vernemen van de uitslag op prijs stelt, is het verstandig dat van tevoren met uw arts te bespreken. Naar aanleiding van deze bevindingen kan een aanvullende behandeling zoals radiotherapie of chemotherapie worden geadviseerd. Hierover zult u in het ziekenhuis of poliklinisch uitvoerig informatie ontvangen.
Het ontslag
Als alles goed gaat kunt u in het algemeen binnen tien tot veertien dagen na de operatie het ziekenhuis verlaten. In sommige gevallen bij sneller hervatten van het normale dieet is zelfs ontslag binnen een week mogelijk. Na ontslag zet het genezingsproces zich voort en bent u meestal nog niet meteen "de oude". Afhankelijk van uw leeftijd, conditie, aard van de aandoening, soort ingreep en eventuele nabehandeling (chemotherapie), kan het herstel enkele weken tot maanden duren. Er zijn meestal geen beperkingen met betrekking tot eetgewoonten en de normale lichamelijke activiteiten. Als stelregel geldt dat men mag doen wat men denkt aan te kunnen waar bij u "luistert naar uw eigen lichaam". Bij ontslag krijgt u een afspraak mee voor de poliklinische controle. Wanneer speciale thuishulp (gezinszorg of wijkverpleging) nodig is, wordt die vanuit het ziekenhuis geregeld.
Wanneer u weer helemaal van de operatie hersteld zal zijn, is moeilijk aan te geven. Dat zal afhangen van de grootte van de operatie, de aard van de aandoening en hoe u zich op dat moment voelt.
Hoe lang u poliklinisch moet worden gecontroleerd, hangt natuurlijk samen met de aard van uw ziekte.
Heo vaak moet ik naar de toilet na de operatie
De dikke darm heeft het vermogen om veel vocht uit de vloeibare ontlasting op te nemen. De ontlasting krijgt hierdoor een vastere vorm. Indien er een stuk van de dikke darm is verwijderd kan afhankelijk van de grootte van het verwijderde deel en het gedeelte dat verwijderd is, het achtergebleven deel dit compenseren. Met name indien het rechter deel van de dikke darm is verwijderd zal uw ontlasting over het algemeen nog een vrij vaste vorm hebben (soms iets zachter). Over het algemeen merkt u dat u wel iets vaker naar de toilet moet omdat de ontlasting sneller passeert. Met name indien een deel van de endeldarm is verwijderd merkt u niet alleen dat u meer last heeft van diarrhee maar bovendien na een periode van aanpassing (soms 20 keer per dag kleine beetjes) uiteindelijk 4 - 6 keer per dag naar de toilet moet gaan. Soms is het ophouden van de ontlasting ook wat moeilijker geworden omdat het reservoir (endeldarm) ontbreekt zodat u vrij snel naar de toilet moet gaan op het moment dat u het voelt aankomen. Een aanpassing van uw dieet (vaak door eigen ervaring uit te testen) en hulp van een dietiste kunnen in sommige situaties enig soelaas bieden. Soms zijn medicijnen nodig.
Vragen
Heeft u nog vragen, stel ze gerust aan uw behandelend arts of huisarts. Bij dringende vragen of problemen vóór uw behandeling kunt u zich het beste wenden tot de afdeling waar de behandeling plaats moet vinden. Wanneer zich thuis na de operatie problemen voordoen, neem dan contact op met de huisarts of het ziekenhuis.
Wilt u meer weten over aandoeningen van de dikke darm dan kunt u ook contact opnemen met de Nederlandse Lever Darm Stichting, Luifelstede 42, 3431 JP Nieuwegein, (030 - 6055881).
Bron
Bij het opstellen van deze brochure werd gebruik gemaakt van tekst uit de patientenfolder zoals opgesteld onder auspiciën van de Nederlandse Vereniging voor Heelkunde, uitgebreid met meerdere illustraties en tekst, en aangepast door de webmaster van deze website.
Datum laatste wijziging: 11-01-2009.